Jongens, artikel


Oorlog aan de jongens

de Volkskrant,  Margreet Vermeulen

In de crèche en op de basisschool zien jongens bijna alleen vrouwelijke leidsters om zich heen. Die vinden hun avontuurlijke gedrag lastig. Ze kunnen zich beter identificeren met meisjes. Intussen lopen jongens een grote achterstand op: 'We moeten ze redden!'
'Dit wordt een spannende wedstrijd', brult Jonas (8). 'Eén, twee, drie!' En weg zijn de jongens. Want wie wil er nou geen kampioen worden? Wie wil er niet als eerste de naschoolse opvang bereiken? De meisjes. Ze zijn zich van geen wedstrijd bewust. Arm in arm leggen ze het traject af. Op hun dooie akkertje. Kwebbelend of bekvechtend. 'Dan ben jij mijn vriendin niet meer!'
Onno Veerman werkt al tien jaar in de kinderopvang, in Amsterdam. Elke dag verbaast hij zich over het verschil tussen jongens en meisjes. De jongens wedijveren om wie het verste kan plassen, wie het sterkste is en wie het beste kan voetballen. De meisjes hebben hun eigen pikorde: wie is het lievelingetje van de juf?
Onno heeft geen moeite met typisch jongensgedrag. In bomen klimmen mag van hem. Voetballen op de gang ook. En een potje vechten? 'Tuurlijk. Als het enigszins kan doe ik mee.' Maar 99 procent van de leidsters in de kinderopvang en 90 procent van de leerkrachten in het basisonderwijs is vrouw. En die vinden het jongensgedrag vaak knap lastig.
'Vrouwen zitten er zo bovenop. Ze willen alles reguleren. Dat werkt bij jongens niet. Die willen ontdekken, het gevaar opzoeken, grenzen verkennen. Jongens hebben veel meer bewegingsonrust. Die moeten ze kwijt.'
Het eerste wat Onno deed toen hij tien jaar geleden in de naschoolse opvang begon, was regeltjes schrappen. Verplicht knutselen is er niet meer bij. Of in de kring zitten en vertellen wat je die middag gaat doen. 'Het leek me een hel voor die jochies. Het is notabene hun vrije tijd.'
Onno wordt op handen gedragen, vooral door de jongens. 'Van Onno mag alles, nou ja, bijna alles', roepen ze in koor.
De vervrouwelijking van het onderwijs wordt in steeds meer landen als een groot probleem gezien. 'We moeten de jongens redden!', kopte de onderwijsbijlage van de Franse krant Le Monde vorige maand. De VS experimenteren met aparte jongensscholen. En de Britse regering voert campagnes om 20 procent méér mannen in het basisonderwijs te krijgen, omdat het onderwijs no man's land is geworden, zoals de Britten zeggen.
In de crèche, de peuterspeelzaal en de basisschool zien jongens tot hun 12de jaar vrijwel alleen vrouwen om zich heen. Als hun ouders gescheiden zijn, komen ze ook thuis nauwelijks een man tegen. De meesten krijgen pas in hun puberteit een meester, op de middelbare school.
'Dat kan niet anders dan schadelijk zijn voor de ontwikkeling van jongens', meent Louis Tavecchio, gezinspedagoog en hoogleraar pedagogische aspecten van de kinderopvang aan de Universiteit van Amsterdam. 'Ze hebben mannen nodig om te zien hoe ze vorm kunnen geven aan hun mannelijk gedrag. Dat leert elke ontwikkelingstheorie. In plaats daarvan moeten ze voldoen aan wat ik de meisjesnorm noem. Want het meisje is de ideale leerling: gezeglijk, ijverig en volgzaam. Jongens voldoen niet aan de norm. Kúnnen daar ook niet aan voldoen.'
Als de kleuterjuf klei uitdeelt, gaan de (meeste) meisjes braaf poppetjes maken. De jongens houden dat maar even vol. Daarna proppen ze de klei in het sleutelgat of gooien die het tegen het plafond. Dat ervaart de juf als stout en lastig. Onterecht, vindt Lauk Woltring. Hij is docent op de hogeschool van Amsterdam en geeft opvoedingsadviezen over jongens. 'Jongens willen ontdekken. Blijft die klei aan het plafond hangen, willen ze weten. Dat is voor jongens natuurlijk gedrag. Maar als ze hun energie niet kwijt kunnen, hun natuurlijke pad niet mogen volgen, raken ze gefrustreerd.'
Onno Veerman ziet het dagelijks om zich heen. 'Zit stil. Houd je mond. Doe niet zo brutaal. Doe niet zo gevaarlijk. Niet vechten. Jongens krijgen telkens te horen dat ze het niet goed doen. Dat ze niet deugen. Daar worden ze onzeker van.' Niet dat iemand de aanval wil openen op de vrouwelijke leerkracht. Maar het is voor een vrouwelijke leerkracht nu eenmaal makkelijker zich in te leven in meisjesgedrag.
De gevolgen zijn voor iedereen zichtbaar. Twintig jaar geleden waren het de meisjes die een onderwijsachterstand hadden. Nu kampen jongens met een achterstand. Jongens zitten drie keer zo vaak op scholen voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen. En twee keer zo vaak op scholen voor moeilijk lerende kinderen. Ze zijn vaker dyslectisch. Ze stotteren meer. Ze blijven vaker zitten. Ze zijn tien keer zo vaak hyperactief. Adhd-kinderen zijn bijna altijd jongens. Drop-outs zijn overwegend jongens.
Meisjes daarentegen kunnen beter stilzitten. Ze voelen zich prettiger op school. Ze halen hogere cijfers. Ze gaan vaker naar havo en vwo. Zelfs in het hoger onderwijs hebben ze de jongens ingehaald. Van de studenten die in 2001 hun bul haalden was 51,6 procent vrouw. In het hbo zelfs 57,4 procent.
'Vrouwen gedijden prima in het vrouwelijke onderwijsklimaat. Dat is prachtig. Maar het zou niet ten koste moeten gaan van de jongens', vindt Tavecchio. Niet alleen de vrouwelijke leerkracht speelt de meisjes in de kaart. Meisjes hebben er ook baat bij dat het onderwijs steeds 'taliger' wordt. Want meisjes zijn van nature taalvaardiger dan jongens.
Tavecchio en Woltrink willen niet 'zielig' doen over het lot van jongens. 'Maar we moeten beslist meer rekening gaan houden met de verschillen tussen jongens en meisjes. De pabo moet er aandacht aan besteden. Als vrouwelijke leerkrachten zich bewust zijn van de verschillen, zijn we misschien al een heel eind. We hebben, terecht, veel geld geïnvesteerd om de achterstand van meisjes weg te werken. Nu zijn de jongens aan de beurt.'
De achterstand van jongens in het onderwijs krijgt weinig aandacht in Nederland. Daarbuiten des te meer. Pisa, een regelmatig terugkerende studie naar het onderwijs in de 32 Oeso-landen, vindt dat 'de kloof tussen jongens en meisjes gedicht moet worden.' En: 'de zwakke prestaties van de mannelijke sekse vormen een belangrijke uitdaging voor het onderwijs.'
In Engeland worden de nationale leestoetsen steeds meer toegesneden op de belangstelling voor jongens, uit angst dat zij anders verder achterblijven. Zonder succes. Ook vorig jaar deden de meiden het weer beter dan de jongens. In Australië worden basisscholen gestimuleerd om speciale jongensprojecten te ontwikkelen.
Betere onderwijsprestaties van jongens zijn geen doel op zich. 'Er vallen gewoon te veel jongens buiten de boot', vindt Woltrink. Het gevaar is dat jongens die in het onderwijs mislukken hun mannelijke identiteit niet langer zoeken in maatschappelijk succes, maar in minder gewenst gedrag. Volgens Le Monde is dat in Frankrijk al het geval. 'Jongens uit kansarme en allochtone milieus gaan het eerst voor de bijl', aldus de Franse krant.
'Als je de statistieken bekijkt van criminaliteit, drugs, alcohol, verkeersongevallen en geweld dan is de verhouding jongens en meisjes zó scheef, dat je inderdaad schrikt', zegt de Amsterdamse hoogleraar Tavecchio. 'Jongens plegen meer geweld. Maar ze zijn ook vaker slachtoffer. En ze plegen twee keer zo vaak zelfmoord als meisjes.'
De beruchte high school shootings, waarbij Amerikaanse scholieren het vuur openden op hun klasgenoten, worden in de VS rechtstreeks in verband gebracht met de vervrouwelijking van het onderwijs en de ondermaatse prestaties van jongens. Meeslepende titels als Lost boys, The war against boys en Real boys werden bestsellers. 'In de VS wordt zelfs gerept van een oorlog tegen jongens. En van een vrouwelijke maffia die van jongetjes meisjes wil maken. Dat gaat mij veel te ver', onderstreept Tavecchio. 'Maar dat het gevaarlijk is natuurlijk jongensgedrag te onderdrukken, wil ik wel beamen. Als het dan tóch naar buiten komt, gebeurt het wellicht veel extremer.'
Tavecchio gelooft niet in een bewuste poging van de vrouw de man te herscheppen naar haar ideaalbeeld. Radicale feministes als Fay Weldon en Susan Faludi vinden wel dat zijzelf en het feminisme te ver zijn doorgeschoten. 'Het valt niet mee een vrouw te zijn', zei Weldon eind jaren negentig, 'maar het moet in deze tijd nog veel erger zijn een man te wezen.'
Volgens de Britse BBC-psychiater Anthony Clare verkeren de mannen in shock-toestand. In zijn boek On Men vergelijkt hij mannen met achttiende-eeuwse monarchen en aristocraten. Nog domineren ze de bastions van de macht. Maar buiten horen ze de massa's joelen dat hun tijdperk erop zit.
Tavecchio weet dat nog niet zo zeker. Hij wijst erop dat Nobelprijzen overwegend aan mannen worden toegekend. Het zijn nog altijd de mannen die excelleren in de kunst en de wetenschap. 'Baanbrekend nieuwe inzichten komen doorgaans van mannen. Ze durven nieuwe wegen in te slaan. Ze durven op hun bek te gaan. Dat zijn belangrijke eigenschappen. Die moeten we de man niet afpakken.'
In de naschoolse opvang rijgen de meisjes kralen of studeren een dansje in. De jongens voetballen en ravotten op de gang. 'Onno', roept Jonas (8). 'Weet jij waarom Saddam Hoessein een ijzeren onderbroek aanheeft?' Onno: 'Eh, nee. . .' Jonas: 'Tegen de kruisrakketten.' Onno lacht. 'Kijk, dat vinden jongens leuk: vieze woorden; sterke mannen en raketten. En dat allemaal in één mop.'

Copyright: de Volkskrant
www.laukwoltring.nl, Steve Dibbdulph: Jongens, hoe voed je ze op?, Uitgeverij Elmar; € 16.55, ISBN 9038908490, Martine F. Delfos: De ontmannelijking van de man, In: Pedagogiek in Praktijk, juni 2001

 

 

 


Camping Municipal Coullons weer geopend    ●   Nieuw: hamburger/frites    ●   Kindervoorstelling met Tessa    ●   Highlights seizoen 2019    ●   CD!    ●   In memoriam Ton van Kempen    ●   Hond mee naar Charme?    ●   Wet AVG    ●   Boek Charme Liefdes